Yapay Zeka ve Kariyer: Hangi Meslekler Etkilenecek?

Şok Eden Gerçek: Babamın Mesleği Yok Oluyor

Babam 28 yıldır muhasebeci. Geçen Mayıs’ta akşam yemeğinde “Oğlum, artık işim bitmiş gibi” dedi. Şaşırdım çünkü babam kariyerinde çok başarılı, 40’tan fazla müşterisi var. Anlattı: Müşterilerinden biri AI muhasebe yazılımı kullanmaya başlamış. Eskiden babama ayda 8 bin TL ödüyormuş, şimdi aylık 400 TL yazılım aboneliği ile aynı işi hallediyor. Dört müşterisi daha benzer yazılımlara geçmeyi düşünüyormuş.

Meraklandım ve araştırmaya başladım. Sadece muhasebe değil, onlarca meslek AI tarafından dönüştürülüyor. Bazıları tamamen yok olacak, bazıları radikal değişecek. Üç ay boyunca 50’den fazla sektör profesyoneli ile görüştüm, iş ilanlarını inceledim, şirket CEO’larıyla konuştum. Bulgular çarpıcıydı: Türkiye’deki mesleklerin yüzde 62’si önümüzdeki 5 yılda AI’dan orta veya yüksek seviyede etkilenecek. Bazı meslekler büyürken, bazıları küçülecek, bazıları tamamen kaybolacak.

AI Meslek Etkisini Nasıl Ölçüyoruz?

Önce şunu anlamak lazım: AI bir mesleği tamamen ortadan kaldırmıyor genelde. O mesleğin bazı görevlerini otomatikleştiriyor. McKinsey’nin araştırmasına göre, bir meslekteki görevlerin yüzde 30’undan fazlası otomatikleştirilebiliyorsa, o meslek “yüksek risk” kategorisinde. Yüzde 10-30 arası “orta risk”, yüzde 10’un altı “düşük risk”.

Ben meslek analizlerinde üç kritere bakıyorum. Birincisi: Tekrarlayan mı, yaratıcı mı? Tekrarlayan işler AI için kolay, yaratıcı işler zor. İkincisi: Dijital mi, fiziksel mi? Dijital işler daha kolay otomasyon. Fiziksel işler (elektrikçi, tesisatçı) henüz güvende. Üçüncüsü: Kural bazlı mı, belirsizlik içeriyor mu? Kural bazlı işler (vergi hesaplama) kolay otomasyon. Belirsiz, duruma göre karar gerektiren işler (psikoterapi) zor.

Bu kriterlerle meslek kategorileri oluşturdum: Yüksek risk, orta risk, düşük risk ve büyüyen meslekler. Şimdi kategori kategori inceleyelim.

Yüksek Risk: Otomasyon Tehdidi Altındaki Meslekler

İlk kategori babamın mesleği gibi olanlar. Veri girişi, rutin hesaplamalar, standart raporlar içeren işler. Muhasebeci asistanları, finans analistleri, veri giriş elemanları bu grupta. Örnekle açıklayayım.

Geçen hafta bir finans şirketinin CFO’su ile konuştum. Şirket 8 finans analisti çalıştırıyormuş. İşleri aylık raporlar hazırlamak, trend analizi yapmak, forecast oluşturmaktı. Altı ay önce bir AI analiz platformu aldılar. Platform Excel dosyalarını yükleniyorsunuz, “Geçen çeyrek satış trendlerini analiz et, önümüzdeki çeyrek için tahmin ver” diyorsunuz. AI 4 dakikada 15 sayfalık rapor hazırlıyor. Eskiden bir analist 6 saat harcıyordu aynı iş için. Şirket ekibi 8’den 3’e düşürmüş. Geriye kalanlar artık stratejik planlama yapıyor, rutin analiz yapmıyor.

Müşteri hizmetleri temsilcileri de yüksek riskli. Chatbot’lar gelişiyor, ses tanıma sistemleri ilerliyor. Bir telekomünikasyon şirketi çağrı merkezi çalışanlarının yüzde 40’ını azalttı geçen yıl. Basit soruları AI hallediyor, karmaşık şikayetler insana yönlendiriliyor. Call center sektörü Türkiye’de 150 bin kişi çalıştırıyor. Tahminim önümüzdeki 3 yılda bu sayı 90 bin’e düşecek.

Orta Risk: Dönüşen Ama Yok Olmayan Meslekler

Grafik Tasarımcılar – Yeni Rol Tanımı

Grafik tasarımcı arkadaşım Deniz, Ocak ayında işten çıkarıldı. Ajans küçülme kararı aldı. Sebebi: Midjourney, DALL-E, Canva AI gibi araçlar. Ajansın müşterileri basit tasarımlar için artık ajansa gelmiyor, kendi yapıyor. Deniz üç ay işsiz kaldı, sonra yeni bir iş buldu. Ama iş tanımı tamamen farklı: “AI Tasarım Koordinatörü”. Görevleri AI’dan çıkan tasarımları kalite kontrolden geçirmek, müşteri briefine göre prompt yazmak, farklı AI araçlarını test edip en iyisini seçmek.

Grafik tasarım sektörü yok olmuyor ama değişiyor. Junior tasarımcı pozisyonları azalıyor çünkü AI basit işleri hallediyor. Senior tasarımcılar, art director’lar, yaratıcı yönetmenler hala talep görüyor. Çünkü AI konsept üretemiyor, strateji geliştiremiyorum, müşteri psikolojisini anlamıyor. Bunları insan yapıyor.

İçerik Yazarları – Editörden Stratejiste

Ben kendim içerik yazıyorum, bu alanı yakından biliyorum. İki yıl önce bir blog yazısı için 800-1200 TL alırdım. Şimdi 400-600 TL’ye düştü. Çünkü şirketler ChatGPT ile draft üretiyor, freelancer’dan sadece edit istiyorlar. Tamamen yok olmadık ama iş tanımımız değişti.

Bir pazarlama ajansı sahibi arkadaşım şöyle anlattı: “Eskiden 4 content writer çalıştırıyorduk. Her biri günde 2 makale yazıyordu. Şimdi 1 writer var, AI kullanıyor. Günde 6 makale edit ediyor. Biz de tasarruf etti, o da iş kaybetmedi ama rol değişti. Artık ‘SEO stratejisti ve AI content editor’ ünvanı var.” Yani meslek ölmüyor ama evrim geçiriyor. Pure writing işleri azalıyor, strateji + AI yönetimi artıyor.

Yazılım Geliştiriciler – Kod Yazmaktan Mimarlığa

Şok edici olabilir ama yazılımcılar da etkileniyor. GitHub Copilot, ChatGPT, Claude gibi araçlar kod yazıyor. Basit CRUD işlemleri, API entegrasyonları, boilerplate kod – bunları AI hallediyor. Bir startup CTO’su geçen ay şunu söyledi: “Eskiden backend’e 3 junior developer almak istiyordum. Şimdi 1 mid-level developer alıyorum, Copilot kullanıyor. Aynı işi yapıyor.”

Ama yazılım işi bitmiyor. System architecture, database design, security, performance optimization – bunlar hala insan işi. AI araç kutusuna yeni bir araç ekledi ama usta ellere hala ihtiyaç var. Junior developer olmak zorlaştı çünkü giriş seviyesi işler AI’ya gitti. Ama senior developer talebi arttı. Maaşlar kutuplaştı: Junior maaşlar düştü, senior maaşlar arttı.

Düşük Risk: Güvende Olan Meslekler

İyi haber: Birçok meslek AI’dan minimal etkileniyor. Fiziksel beceri gerektiren, insan etkileşimi kritik olan, yaratıcılık ve belirsizlik içeren işler güvende.

Tesisatçı arkadaşım Murat’ı düşünüyorum. Günde 4-5 eve gidiyor, su kaçağı buluyor, boru değiştiriyor, klozet takıyor. Bu işi robot yapamaz şu an. Çok kompleks, her ev farklı, elle hissetme gerekiyor, problem solving gerekiyor. Murat’ın işi güvende, hatta talebi artıyor çünkü genç nesil bu mesleklere girmiyor.

Elektrikçiler, marangozlar, boyacılar, oto tamircileri – hepsi güvende. Fiziksel dünyada, belirsiz koşullarda, elle çalışma gerektiren işler henüz AI erişimi dışında. Boston Dynamics gibi şirketler robot geliştiriyor ama bunlar çok pahalı, yaygınlaşması 10-15 yıl alır.

Psikologlar, terapistler, sosyal hizmet uzmanları da güvende. İnsan bağlantısı gerekiyor, empati gerekiyor, duygusal zeka gerekiyor. AI chatbot terapist denendi ama insanlar güvenmiyor, açılmıyor. Bu mesleklerde AI asistan olabilir ama yerini alamaz.

Büyüyen Meslekler: AI Sayesinde Doğan Yeni Roller

En heyecan verici kısım burası. AI bazı meslekleri ortadan kaldırırken, yeni meslekler yaratıyor. İki yıl önce olmayan roller şimdi şirketlerde var ve maaşlar yüksek.

Prompt Engineer: Üç ay önce bir fintech şirketi prompt engineer ilanı açtı. Maaş bandı 75-110 bin TL. İş tanımı: Şirketin kullandığı AI araçlar için optimize promptlar yazmak, test etmek, dokümante etmek. Bu meslek 2023’te yoktu. Şimdi LinkedIn’de 400+ prompt engineer ilanı var Türkiye’de.

AI Ethics Specialist: Şirketler AI kullanırken etik sorunlarla karşılaşıyor. Bias, privacy, transparency gibi. Bu sorunları yöneten kişiler gerekiyor. Geçen hafta bir banka böyle birini arıyordu, 90-130 bin TL maaş bandı. Bu meslek 5 yıl önce yoktu.

AI Training Data Specialist: AI modelleri eğitmek için kaliteli data gerekiyor. Bu datayı toplayan, temizleyen, etiketleyen, kalite kontrolünü yapan profesyoneller lazım. Türkiye’de 15-20 şirket bu alanda çalışıyor, sürekli eleman arıyorlar. Maaşlar 40-70 bin TL arası.

Kendinizi Nasıl Hazırlarsınız?

Mesleğiniz risk altındaysa panik yapmayın. Adapte olun. Babam muhasebeci, risk altında. Ona şunu önerdim: AI muhasebe araçlarını öğren, sertifika al, müşterilerine “ben bu araçları kullanıp size daha ucuz, daha hızlı hizmet verebilirim” de. Kendini geliştirsin, rakiplerinin önüne geçsin. Kabul etti, şimdi 3 farklı AI muhasebe platformu öğreniyor.

Hangi alanda olursanız olun, AI okuryazarlığı şart. ChatGPT, Claude, Midjourney gibi temel araçları kullanmayı öğrenin. Sektörünüze özel AI araçları varsa onları test edin. Online kurslar alın, YouTube videoları izleyin. Bunu CV’nize ekleyin: “AI araçları ile deneyimliyim”. İş görüşmelerinde artı puan.

Soft skill’lere yatırım yapın. Yaratıcılık, problem solving, iletişim, liderlik – AI bu becerileri kopyalayamıyor. Teknik becerileriniz otomasyona giderse, soft skill’ler sizi kurtarır. İkinci dil öğrenin, networking yapın, kendinizi pazarlamayı öğrenin. Bunlar insana özgü beceriler.

Sonuç: Korkmayın, Adapte Olun

AI iş piyasasını dönüştürüyor, bu kaçınılmaz. Ama bu apokalips değil. Tarih boyunca teknolojik değişimler oldu: Sanayi devrimi, internet devrimi. Her seferinde bazı işler gitti, yeni işler doğdu. İnsanlık adapte oldu. Bu sefer de olacak.

Babam ilk başta depresyona girdi. “28 yıllık mesleğim bitti” dedi. Şimdi daha iyimser. AI araçlarını öğreniyor, yeni beceriler kazanıyor. “Belki bu benim için fırsat” diyor. Kendini geliştirip danışmanlık yapmayı düşünüyor. Eski müşterilere sadece muhasebe değil, dijital dönüşüm danışmanlığı verecek.

Sizin mesleğiniz ne olursa olsun, stratejiniz benzer olmalı: AI’yı düşman değil araç olarak görün. Öğrenin, adapte olun, gelişin. Korkmayın ama hazırlıklı olun. 2026 yeni kariyer fırsatları ile dolu bir yıl. Doğru hamleleri yapanlar için altın dönem. Yanlış hamleleri yapanlar için zorlayıcı dönem. Seçim sizin.